تقویت کننده ها

نتایج رفتار را که می تواند رفتار معینی را در فرد افزایش یا کاهش دهد را تقویت می گویند.

یکی از ایرادهای مهمی که به استفاده کردن از تقویت برای اجرای رفتار مورد نظر وارد می شود: کودک رشوه گرفتن را یاد می گیرد:

1-  رشوه برای اجرای رفتار نامطلوب یا غیرقانونی پرداخته می شود که برای چنین کارهایی تقویت داده نمی شود.

2-  رشوه قبل از اجرای عمل پرداخت می شود و تقویت در اینجا به مانند مزدی است که یک کارگر در پایان روز برای انجام میزان معینی از کار دریافت می کند.

o  تقویت مثبت

ارايه یک عامل تقویتکننده بعد از ظاهر شدن رفتار مورد نظر است.می توان فراوانی آن را در آینده افزایش داد به شرطی که آن عامل برای فرد مناسب و با معنی باشد احتمال ظاهر شدنیک رفتار افزایش می یابد و در صورتی می تواند تقویت کننده باشد که از طرف خود فردنیز تقویت کننده پنداشته شود.

مثال: گرفتن کارت آفرین در صورتی که خانواده هم به این کارت ها توجه داشته باشند.

o  تقویت منفی

حذف محرک بیزار آوری که از قبل در حال عمل بوده است که به افزایش رفتار مطلوب می انجامد که این نوع تقویت از شیوه های نامطلوب تغییر رفتار است زیرا ابتدا باید محرک درد آور داده شود ،سپس با حذف ان رفتار مطلوب به وجود آید. بنابراین باید با احتیاط بیشتر به کار گرفته شود

مثال: حذف تکلیف برای دانش آموزی که کند بوده و پیشرفت کرده است.

 در تغییر رفتار اولویت های زیر باید در نظر گرفته شود:                                                  

 1- ببینید آیا رفتار برای دانش آموز و دیگران خطری دارد؟

2-تناوب و میزان تکرار رفتار مورد نظر و یا امکان فراگیری رفتار جدید از سوی دانش آموزان دیگر چه قدر است؟

3-  زمان و مدت مسأله را مشخص نمایید. رفتارهایی که به مدت زیاد دوام دارند نسبت به مسايل اخیرتر از اولویت بیشتری برخوردارن.

4- به تأثیررفتار روی مهارت ها و رشد استقلال توجه کنید.

5-  آیا فراگیری رفتار جدید روی توجه منفی سایر دانش آموزان نسبت به دانش آموز مورد نظر تأثیر می گذارد.

6-  آیا به نمایش گذاشتن رفتار جدید روی رفتار سایر دانش آموزان تأثیر مثبت می گذارد.

زمان و انرژی و هزینه لازم برای تغیر رفتار مشخص نمایید.

روش های تغییر رفتار

-  افزایش رفتارهای مطلوب: شامل تقویت مثبت و منفی است.

- روش های ایجاد رفتارهای مطلوب جدید:

یادگیری از راه مشاهده:  کودکان از راه مشاهده و تقلید رفتارهایاطرافیان را یاد می گیرند(از دوستان،همسالان،مربیان و والدین)

شکل دهی رفتار: رفتار نهایی را مشخص کرده و به طور گام به گام کار را با تقویت رفتارهای ساده آغاز کرده و به تدریج افزایش پیچیدگی به رفتار نهایی می رسد و در هر مرحله باید رفتارهای جزيی تر را که در  جهت رفتار نهایی است تقویت کرد.

مثال: دانش آموزی که در شناخت حر وف الفبا مشکل داشت هر دفعه یک حرف جدید با ارايه یک تقویت کننده شکلات و هر دفعه باید حرف را بعلاوه ی حرف قبلی مورد شناسایی قرار می داد.

*   در این روش قدم ها پشت سرهم و هر کدام براساس قدم قبلی و ادامه آن در نظر گرفته می شود.

*   نکات مهم برای مؤفقیت در این روش:                  

انتخاب صحیح عامل تقویت کننده

طول مدت تقویت یک قد م

پرداختن به قدم بعدی تعیین رفتار صحیحی که باید  مورد تقویت قرار گیرد.

مثال:دانش آموز عقب مانده ای که در زمینه دویدن از یک نقطه  به نقطه دیگر مشکل دارد و زمان توپ بازی با دیگر بچه ها بدون هدف می رود چون قوانین بازی را نمی داند مربی ابتدا قوانین بازی را به میزان معینی تغییر می دهد و اعضای گروه دوبه دو دست همدیگر را می گیرند و از یک طرف به طرف دیگر می دوند و خود معلم با دانش آموز مورد نظر این کار  را ادامه می دهد، وقتی کودک این الگو را فراگرفت قوانین یک به یک آموزش داده می شود.

زنجیره سازی مستقیم: با ااستفاده از اجزای ساده رفتاری که از قبل در خزانه رفتاری دانش آموز و جود دارد رفتارهای پیچیده تر به رفتارهای ساده تر تقسیم شده و آموزش از رفتارهای ساده تر آغاز می شود و دانش آموز باید اجزای ساده رفتار را زنجیره وار و به دنبال هم انجام دهد تا بتواند رفتار نهایی را یاد بگیرد.

نکاتی که باید در این روش درنظر گرفت:

1-   زمان لازم و مناسب بین مراحل زنجیره سازی

2-   مراحل تا آن جا تکرار و تمرین شود که رفتار به خوبی شکل بگیرد

3-   عامل تقویت اثر قابل ملاحظه ای دارد.

مثال: آموزش کلمه ی داراب

د- - - -

دا- - -

دار- -

دارا-

داراب

زنجیره سازی وارونه: قدم های رفتار موردنظر برخلاف مستقیم از آخر به اول شروع می شود و به تدریج به پیوندهای قبلی پیش می رود تا رفتار موردنظرکامل شود.

مثال:پازل تمام قطعات کامل است به جز قطعه آخر

زنجیرسازی وارونه تأثیر بیشتری دارد چون فرد کار تکمیل شده وبازخورد کار خود را بهتر و سریعتر         می بیند.

 -  روش های نگهداری رفتارهای مطلوب:

تقویت نسبی ثابت:تقویت پاسخ مطلوب پس از هر چند بار تکرار انجام می شود. اندازه پیشرفت مشخص است. 5 نمره بیست یک جایزه ،نسبت تقویت 5به 1 است.

تقویت نسبی متغیر: تعداد مشخص نیست و پاسخ مطلوب پس ازتکرار به دفعات نامشخص زمان،زمان مشخص نیست. پس از چند نمره بیست جایزه خواهی گرفت.

تقویت فاصله ای ثابت: در فواصل زمانی ثابت انجام می گیرد،امتحانات پایان ترم که مطالعه درس ها با تأخیر انجام می شود و فشار روی دانش آموز است و یا اگر درس هایت را بخوانی هر هفته جایزه می گیری.

تقویت فاصله ای متغیر: براساس زمان است اما مدت معلوم نیست.دانش آموز می داند که سرانجام رفتارش تقویت می شود

مثال: ارزشیابی های کلاسی که باعث می شود دانش آموز در هر زمانی مطالعه و آمادگی کافی را داشته باشد.

بهترین نوع: نسبی متغیر است. زیرا:

ý   نسبی است مورد سوء استفاده قرار نمی گیرد.اگر ثابت باشد کودک به هر طریقی نمره بیست را جور می کند.

ý متغیر است، به دلیل تفاوت های فردی و رفتار افراد در موقعیت های گوناگون از دلزدگی کودک از تشویق جلوگیری می کند و تشویق برایش همیشه جدید و هیجان انگیز است. در مورد یک کار باید بلافاصله تشویق شود اما در مورد بعضی کارها که اهمیت ندارد باید مجموعآً تشویق شود.

ý در تشویق نسبی کودک می فهمد که این تشویق برای کدام کار است. اما در فاصله ای به دلیل فاصله افتادن بین کار و پاداش کودک نمی داند این پاداش نتیجه چه کاری است.

ادامه دارد..................................................